Skip to main content
amalgamat

Amalgamat stomatologiczny

Amalgamat dentystyczny wynalazł doktor G. V. Black około 1895 roku, amalgamat jest obecnie stosowany częściej niż jakikolwiek inny materiał wypełniający do odbudowy zębów bocznych.

Definicje opisujące amalgamat dentystyczny.

  • Stop.
    Stop jest stałą mieszaniną dwóch lub więcej metali. Możliwe jest wytworzenie materiału, w którym pożądane właściwości każdego składnika są zachowane lub nawet wzmocnione, podczas gdy mniej pożądane właściwości są zredukowane lub wyeliminowane. Z nielicznymi wyjątkami, metale stosowane w stomatologii są w rzeczywistości stopami.
  • Amalgamat.
    Gdy jednym z metali w mieszaninie stopów jest rtęć, powstaje amalgamat. Amalgamat dentystyczny to połączenie rtęci ze specjalnie przygotowanym stopem srebra, który jest stosowany jako materiał wypełniający.
  • Rtęć.
    Rtęć jest srebrzystobiałym, trującym, metalicznym pierwiastkiem, który w temperaturze pokojowej jest cieczą (symbol Hg).

Skład i właściwości amalgamatu.

  • Łączenie pożądanych właściwości.
    Każdy metal wchodzący w skład dentystycznego stopu srebra posiada określone właściwości w połączeniu z rtęcią. Niektóre właściwości są pożądane, a inne niepożądane. Przydatny stop jest zrównoważony. Połączone efekty właściwości jego składników powinny zapewnić najbardziej zadowalający materiał do odbudowy.
  • Ilość rtęci.
    Zbyt mała ilość rtęci w mieszance powoduje powstanie ziarnistego, słabego, łatwo matowiejącego i skorodowanego amalgamatu. Zbyt duża ilość rtęci spowoduje nadmierną ekspansję i osłabienie amalgamatu.
  • Normy i wymagania.
    Podobnie jak inne materiały wypełnieniowe, amalgamat stomatologiczny musi spełniać standardy i wymagania określone przez Sanepid dla stopu stosowanego w amalgamacie.

Skład stopu.
Specyfikacja ADA stwierdza, że skład stopu musi zawierać minimum 65 procent srebra, maksimum 29 procent cyny, maksimum 6 do 13 procent miedzi i maksimum dwa procent cynku wagowo.
Ważna jest prawidłowa proporcja.
Bezpośrednio przed użyciem, stop srebra jest mieszany z czystą i nieskażoną rtęcią. (Rtęć, choć jest niezbędnym składnikiem, nadaje amalgamatowi niepożądane właściwości, jeśli zostanie dodana w niewłaściwych proporcjach). Istnieją stopy całkowicie pozbawione cynku. Można je wtedy z powodzeniem stosować w środowisku zawilgoconym.

Właściwości produktu końcowego.
Każdy pierwiastek wchodzący w skład amalgamatu stomatologicznego nadaje produktowi końcowemu określone właściwości. Srebro nadaje wytrzymałość, trwałość i kolor, daje stopowi pożądaną rozszerzalność wiązania, zmniejsza płynięcie i przyspiesza (skraca) czas wiązania. Cyna sprawia, że amalgamat jest łatwiejszy w obróbce, kontroluje nadmierną rozszerzalność wiązania i zwiększa zarówno przepływ jak i czas wiązania. Miedź zwiększa twardość, przyczynia się do rozszerzalności wiązania, zmniejsza płynięcie i skraca czas wiązania. Cynk zwiększa obrabialność i łączy się z tlenem i innymi „zanieczyszczeniami” tworząc czysty amalgamat.

Właściwości fizyczne amalgamatu.
Najważniejszymi właściwościami fizycznymi amalgamatu są: płynięcie i pełzanie, zmiana wymiarów i wytrzymałość.

Płynięcie i pełzanie.
Płynięcie i pełzanie to właściwości, które dotyczą amalgamatu ulegającego deformacji pod wpływem naprężeń. Im niższa jest wartość pełzania amalgamatu, tym lepsza jest integralność brzeżna uzupełnienia. Stopy z wysoką zawartością miedzi mają zazwyczaj niższe wartości pełzania niż konwencjonalne stopy srebra z cyną.

Zmiana wymiarów.
Amalgamat może się rozszerzać lub kurczyć w zależności od jego zastosowania. Zmiana wymiarów może być zminimalizowana poprzez właściwe użycie stopu i rtęci.

Wytrzymałość na ściskanie.
Wystarczająca wytrzymałość na złamanie jest ważnym wymogiem dla każdego materiału wypełnieniowego. Przy 50-procentowej zawartości rtęci, wytrzymałość na ściskanie wynosi około 52 000 funtów na cal kwadratowy (psi). Dla porównania, wytrzymałość na ściskanie zębiny i szkliwa wynosi odpowiednio 30 000 psi i 100 000 psi. Wytrzymałość amalgamatu zależy przede wszystkim od składu stopu, ilości rtęci pozostałej po kondensacji oraz stopnia porowatości odbudowy amalgamatowej.

ZALETY I WADY AMALGAMATU

Zalety amalgamatu.
Amalgamat ma wiele zalet w porównaniu z innymi materiałami jako materiał wypełnieniowy do zębów bocznych. Amalgamat jest stosowany częściej niż inne materiały do odbudowy zębów próchnicowych. Można go łatwo wprowadzić do preparacji ubytku i łatwo dopasowuje się do ścian ubytku. Uzyskując swoją początkową twardość, amalgamat daje czas na kondensację i rzeźbienie. Posiada on akceptowalną wytrzymałość na zgniatanie i jest uznawany za materiał o długiej żywotności jako uzupełnienie. W miarę starzenia się uzupełnienia amalgamatowego w jamie ustnej, produkty korozji tworzą się wzdłuż powierzchni styku uzupełnienia z zębem. Związki te działają jak mechaniczna blokada mikroprzecieku i są przyczyną doskonałych wyników klinicznych uzyskiwanych z amalgamatem srebra.

Wady amalgamatu.
Amalgamat ma wiele wad jako materiał wypełnieniowy. Ponieważ kolor amalgamatu nie odpowiada kolorowi zębów, nie jest on stosowany na widocznych powierzchniach zębów przednich. Amalgamat z czasem matowieje, niezależnie od tego, jak dobrze przygotowano i założono uzupełnienie amalgamatowe. Aby uniknąć zmatowienia lub je ograniczyć, uzupełnienie należy wygładzić i wypolerować na wysoki połysk dzień lub dwa po jego założeniu. Niewielkim nakładem pracy uzupełnienie można później w każdej chwili ponownie wypolerować. Amalgamat również łatwo przewodzi ciepło lub zimno (wysoka przewodność cieplna). Jeśli amalgamat zostanie umieszczony zbyt blisko miazgi, może ją podrażniać. Dlatego pod amalgamatem umieszcza się podkład pośredni (przeważnie cement stomatologiczny), który nie będzie tak łatwo przewodził ciepła lub zimna (niska przewodność cieplna).

ZASTOSOWANIE I PRZYGOTOWANIE AMALGAMATU
Ogólne.
Lekarz dentysta ponosi bezpośrednią odpowiedzialność za prawidłowe przygotowanie i zastosowanie amalgamatu. Niewłaściwe użycie może spowodować powstanie wadliwego uzupełnienia, które może być przyczyną utraty zęba lub przyczynić się do niej. Dlatego lekarz dentysta musi zachować szczególną ostrożność podczas przygotowywania dobrej mieszanki amalgamatu, która zapewni najlepsze właściwości stopu.

Proporcjonowanie stopu i rtęci.
W celu uzyskania proporcji i zmieszania stopu dentystycznego i rtęci należy znać wielkość mieszanki (liczbę granulek stopu, które mają być użyte) oraz stosunek stopu do rtęci. O wielkości mieszanki decyduje lekarz stomatolog. Stop dentystyczny jest dostarczany w postaci granulek lub w zapieczętowanych kapsułkach zawierających odmierzoną wcześniej rtęć. Granulki składają się z opiłków stopu srebra sprasowanych pod ciśnieniem bez środka wiążącego. Są one dostarczane w gramaturach od 4,8 do 6 ziaren na granulkę. Specjalny dozownik jest używany do oddzielnego upuszczania granulek. Ponieważ granulki są wstępnie uformowane w określonej ilości stopu srebra, należy mierzyć tylko ilość rtęci użytej do każdej granulki. Dozownik rtęci jest wyposażony w cztery wymienne tłoki nurnikowe oznaczone literami od A do D. Przy wyborze rozmiaru nurnika, który należy użyć w celu zapewnienia pożądanego stosunku stopu do rtęci, należy postępować zgodnie z instrukcjami producenta dołączonymi do granulek. Kapsułki stopowo-rtęciowe są wstępnie zważone i wstępnie odmierzone, wymagają jedynie wewnętrznego połączenia. Odbywa się to poprzez rozerwanie membrany oddzielającej stop od rtęci przed miareczkowaniem.

Trytyturacja (miażdżenie) amalgamatu.
Trytyturacja to mechaniczne mieszanie stopu i rtęci. Mieszanie wykonuje się ręcznie przy użyciu moździerza i tłuczka lub mechanicznego amalgamatora. Mieszanie odbywa się poprzez ustawienie zegara zgodnie z instrukcjami producenta dla danego stopu i typu używanego amalgamatora. Wraz z amalgamatorem mechanicznym dostarczane są specjalne kapsuły do przechowywania mieszaniny stopu i rtęci podczas mieszania. Każda kapsuła jest wyposażona w nasadkę i mały tłuczek w kształcie pręta oraz mały lejek w celu ułatwienia wlania rtęci do kapsuły. Amalgamator miesza amalgamat w kapsule przez szybkie wstrząsanie lub wibracje. W ten sposób uzyskuje się jednolitą mieszaninę. Amalgamator skraca trytugację do kilku sekund. W przypadku stosowania metody peletek, najpierw należy włożyć tłuczek do kapsułki, dozować wymaganą ilość rtęci, a następnie dozować peletki. Zazwyczaj jeden tłuczek jest używany do małej mieszanki, a dwa tłuczki do dużej mieszanki. Większość producentów zaleca czas mieszania około 10 sekund na granulkę. Po upłynięciu wybranego czasu automatyczny czasomierz zatrzymuje urządzenie. Lekarz dentysta musi uważać, aby nie przekroczyć czasu lub nie mieszać zakrótko. Nadmierne nasycenie powoduje skrócenie czasu wiązania i zwiększenie kurczliwości. Niedomieszanie powoduje zwiększoną ekspansję, wydłużenie czasu wiązania i osłabienie amalgamatu.

Wypełnienie zęba amalgamatem dentystycznym.
W nowoczesnych amalgamatach dentystycznych stosuje się precyzyjne metody dozowania rtęci do stopu. Ponieważ zawartość rtęci w oryginalnej mieszance jest mniejsza niż maksymalny poziom 55 procent, nie jest konieczne eliminowanie rtęci z amalgamatu przed przeniesieniem go do preparacji ubytku. Amalgamat jest pobierany z kapsułki i umieszczany w kubku amalgamatowym. Nośnik amalgamatu jest ładowany poprzez wciśnięcie otwartego cylindra nośnika amalgamatu do przygotowanego amalgamatu. Amalgamat jest następnie przenoszony do jamy ustnej i osadzany w przygotowanym ubytku.

Kondensacja i rzeźbienie amalgamatu.
Kondensacja jest procesem upakowywania mieszanki amalgamatowej do przygotowanego ubytku. Zarówno czas jak i ciśnienie są ważne dla osiągnięcia najlepszych rezultatów. Kondensacja musi być zakończona zanim zaczną się tworzyć kryształy. Opóźnienie spowoduje rozpad tych kryształów i osłabienie amalgamatu. Wystarczające ciśnienie kondensacji jest niezbędne, aby zapobiec powstawaniu pustych przestrzeni w uzupełnieniu. Wielkość ciśnienia jest różna dla każdego rodzaju amalgamatu. Zazwyczaj odbudowa amalgamatowa jest na tyle dobrze osadzona i utwardzona, że bezpośrednio po kondensacji można przystąpić do jej wyrzeźbienia przy użyciu ostrych instrumentów. W wyniku zabiegu frezowania uzyskuje się całkowicie odbudowany ząb.

ŚRODKI OSTROŻNOŚCI PODCZAS UŻYWANIA AMALGAMATU
Zanieczyszczenie wilgocią.
Cztery możliwe niekorzystne skutki po założeniu amalgamatu wilgotnego zęba.

  • Nadmierne rozszerzenie się amalgamatu.
  • Ból pozabiegowy.
  • Obniżona wytrzymałość na zgniatanie.
  • Tworzenie się pęcherzy na powierzchni amalgamatu.

Wilgoć może być wprowadzona do amalgamatu przez przygotowywanie mieszanki w warunkach poniżej punktu rosy (temperatura, w której wilgoć gromadzi się na powierzchni zimnych przedmiotów). Wilgoć może być również wprowadzona przez obecność wilgoci w wypełnianym ubytku lub przez przypadkowy kontakt ze śliną. Aby uniknąć skażenia wilgocią, wszystkie instrumenty i sprzęt stykające się z amalgamatem powinny być suche. Temperatura sprzętu i materiałów powinna być wystarczająco wysoka, aby nie gromadziła się wilgoć. Ślina powinna być trzymana z dala od preparacji ubytku podczas wprowadzania materiału.

Wskazówki dotyczące preparacji amalgamatu.
Każda porcja amalgamatu, która jest zbyt sucha lub zaczęła się krystalizować musi zostać odrzucona. Jego użycie spowodowałoby powstanie słabej, niejednorodnej masy. W przypadku dużych uzupełnień konieczne może być przygotowanie dwóch lub więcej porcji. Każdą porcję należy przygotować według potrzeb.

Wymagane szkolenie personelu.
Cały personel stomatologiczny musi być zaznajomiony z potencjalnymi zagrożeniami i właściwym postępowaniem z rtęcią.

PAKTYKI Bezpieczeństwa Higieny Pracy PRZEZ LEKARZA DENTYSTĘ przy pracy z rtęcią
Ogólne.
Uzupełnienia amalgamatowe nie stanowią zagrożenia dla pacjentów. Jednakże personel stomatologiczny może być zagrożony w przypadku narażenia na stężone opary rtęci przez dłuższy czas. Należy stosować środki ostrożności związane z higieną rtęci.

Środki ostrożności (BHP) podczas używana rtęci i pracy z amalgamatem dentystycznym.

  • Szkolenie.
    Cały personel stomatologiczny musi zostać poinstruowany o potencjalnych zagrożeniach dla zdrowia związanych z rtęcią oraz o tym, co stanowi właściwe postępowanie z rtęcią.
  • Osłanianie skaleczeń i otarć.
    Podczas pracy z amalgamatem lub rtęcią należy zakrywać wszelkie skaleczenia i otarcia skóry.
  • Mycie rąk i ramion.
    Cały personel stomatologiczny musi dokładnie umyć ręce i ramiona po zakończeniu pracy z amalgamatem.
  • Kontrola kapsułek.
    Kapsułki muszą być sprawdzane pod kątem ogólnego stanu i szczelności. Pęknięte kapsułki lub te w złym stanie będą wyrzucane.
  • Stosowanie masek.
    Cały personel stomatologiczny musi nosić maski podczas usuwania uzupełnień amalgamatowych.
  • Stosowanie chłodzenia wodnego.
    Należy stosować chłodziwo wodne w celu zmniejszenia i zminimalizowania rozproszenia cząstek podczas usuwania uzupełnień amalgamatowych.
  • Użycie rękawic.
    Należy unikać manipulowania amalgamatem gołymi rękami.
  • Stosowanie standardowych pojemników.
    Do przechowywania niewykorzystanego amalgamatu musi być używana pojemnik na amalgamat lub naczynie do dippingu.
  • Przechowywanie materiałów.
    Stary amalgamat i rtęć należy przechowywać pod świeżym, czystym roztworem utrwalacza w mocnych, zamkniętych pojemnikach w chłodnym, ognioodpornym miejscu.
  • Usuwanie odpadów.
    Jednorazowe papier, ścierki i gumowe przedmioty, które są skażone rtęcią lub amalgamatem, należy po użyciu włożyć do wyłożonych workiem, zakrytych pojemników. Worek i jego zawartość muszą być codziennie usuwane.
  • Unikanie ciepła.
    Sprzęt do mieszania amalgamatu, jak również rtęć, należy trzymać z dala od wszelkich źródeł ciepła.
  • Używanie zamkniętych pojemników na amalgamatory.
    Amalgamatory należy w miarę możliwości przechowywać w zamkniętych pojemnikach.
  • Cotygodniowe czyszczenie amalgamatorów.
    Amalgamatory muszą być czyszczone co najmniej raz w tygodniu.
  • Brak wykładziny dywanowej w miejscu pracy.
    W części klinik dentystycznych, w której stosuje się rtęć lub amalgamat, nie może być wykładziny dywanowej.
  • Oddzielne miejsce do czyszczenia.
    Obszar czyszczenia sprzętu w laboratoriach i innych obszarach klinik musi być oddzielony i oddzielony od obszaru czyszczenia sprzętu stosowanego z amalgamatem lub rtęcią, aby uniknąć szerokiego rozprzestrzeniania się oparów rtęci.